tư vấn bao la vạn sự

Bạch vân gia huấn

Bạch vân gia huấn

Cập nhật : 28/09/2014
Hiếu-Trung-Cần-Kiệm-Chính-Liêm Xa gần kính trọng, dưới trên thuận hòa. Sự kính nhường coi là cái gốc, Lấy học hành tri thức nâng lên. Chân thành học hỏi thường xuyên, Muốn tu cái đức phải nghiêm với mình.
 Bạch Vân Gia Huấn

Trạng Trình - Nguyễn Bỉnh Khiêm

 

Bài thứ nhất – HIẾU HẠNH

Đức hiếu hạnh là chương thứ nhất

Hãy suy xem sự thật ra sao

Trăm hay lấy hiếu làm đầu,

Vạn điều ác cũng khơi mào từ dâm

Dành sách cho con cháu là quý

Nhưng dễ đâu họ đã đọc cho.

Dành vàng cho họ đầy kho,

Chắc đâu họ đã giữ cho lâu bền.

Chi bằng tích đức liền liền,

Mới là cái kế lâu bền về sau

Hoạ hay phúc biết đâu là cửa

Do con người định cả đấy thôi.

Ngẫm xem quy luật đất trời,

Trồng đậu được đậu, dưa thời được dưa

Lưới trời rộng thưa, mà không lọt,

Không bao giờ bỏ sót chính tà.

Biết xấu thời tránh cho xa,

Biết lỗi sửa lỗi ấy là điều hay.

Trước khoan nhượng, sau dày quả phúc,

Trước mở mang, sau được phúc lành

Chớ chơi với kẻ bất minh

Của phi nghĩa chớ chiếm thành của ta.

Lòng chớ nghĩ gian tà, hiểm độc,

Chân đi không bước bậy, giẫm càn.

Nghe lời nói thẳng rõ ràng,

Thấy nơi chình nghĩa đường hoàng thì theo.

 Người siêng năng thêm nhiều tuổi thọ,

Kẻ chơi bời đa số chết non.

Sự đời chậm chắc thì hơn,

Tình người thoang thoảng thì hơn quá nồng.

Sự sang giầu nếu không đáng hưởng,

Cố hưởng, rồi cũng chẳng ra sao.

Chưa già đã hưởng lộc cao,

Hẳn rằng sau cũng mau mau hết đời.

 Kẻ mưu mô hại người người hại

Nuôi hận thù thì mãi không thôi

Người quân tử chẳng hoài hơi,

Chẳng cần lý sự tránh lời hơn thua.

Có bệnh, biết phòng ngừa bệnh tật,

Thì con người chắc hẳn sống lâu.

Có việc, biết bảo ban nhau,

Cửa nhà yên ấm, bền lâu tình người.

 Lấy vợ đâu kén đẹp người.

Được người hiền đức thì đời mới vui.

Mối quan hệ với người thân quyến,

Dù xa gần năng đến thăm nhau,

Quan chức chẳng cứ thấp cao,

Thanh liêm, cần mẫn, dân nào chẳng yêu.

 Tình bạn bè giúp nhau mới đẹp,

Chớ có vì nhau nhẹt thân chơi.

Ngọc là vật quý ở đời

Cháu con hiếu thảo sáng ngời là phong.

 

Bài thứ hai - CHỨC PHẬN LÀM CON

 

Phận làm con phải thông đạo hiếu,

Phận làm dân phải hiểu chữ trung.

Trên ra lệnh, dưới phục tùng,

Cha làm việc tốt, con cùng làm theo.

 Của cải nhiều dùng lâu cũng hết,

Chữ hiếu trung hưởng mãi vô cùng.

Bàn mưu tư lợi thì đừng,

Bàn điều chân chính, nên cùng tham gia.

 

Làm tốt chớ ba hoa kể lể,

Hoa sớm nở, thì hoa dễ sớm tàn.

Cẩn thận đáng giá ngàn vàng,

Phải suy nghĩ kỹ hãy làm mới hay.

Người tốt hay xắn tay làm phúc,

Giúp ai không lợi dụng người ta.

Người biết lỗi, sửa thì tha,

Trị người có tội, chớ mà quá nghiêm.

 Dạy điều thiện, đừng nên tham quá,

Để người học có khả năng theo

Khoan hòa sẽ được tin yêu,

Siêng năng cần mẫn ắt nhiều thành công.

Nói thận trọng thì không sợ lỗi,

Làm thận trọng đỡ hối về sau.

Thế lực dù mạnh đến đâu,

Nếu đem dùng hết, ắt sau hại mình.

Hoặc cậy thế tạo thành phúc lộc,

Hẳn rằng sau cũng chẳng ra gì.

Cứ đường chính đạo mà đi,

Hiếu, Trung, Nhân, Nghĩa nghĩ suy mà làm.

 

Bài thứ ba – NÓI VỀ GIÀU SANG

 

Bài thứ ba bàn sự giàu sang

Giàu với sang ai chả ước mong,

Nhưng giàu sang chẳng chính công,

Là phi đạo đức, hẳn không lâu bền.

Ai sống kẻ nghèo hèn cũng chán,

Nhưng bất lương đuổi hẳn chẳng đi.

 No cơm hẩm thiết gì thịt cá,

Vui cảnh nghèo, quên cả giàu sang.

Người quyền quý, lắm bạc vàng,

Lấy gương xử với họ hàng mà soi.

Ở phải đạo, nhiều người giúp đỡ,

Sống bất lương, ít chỗ thân tình.

Thà nghèo giữ được thơm danh,

Hơn giàu lắm chuyện phẩm bình, cười chê.

Bọ ngựa rình con ve định bắt,

Chim sẻ rình bọ sát phía sau…

 Tiếng tăm lừng lẫy càng nhiều,

Tránh xa kẻ xấu sinh điều ghét ghen.

Nhiều tài cũng lắm phen khốn khổ,

Nhiều công là cái hố suy bì.

Nhớ rằng đừng cậy, chẳng khoe, (1)

Phải luôn thận trọng chớ hề phô trương.

Nói với bạn việc ngay ý thẳng,

Phải người tham họ chẳng nghe đâu.

Nói với quan chuyện thanh cao,

Phải quan tham nhũng hẳn sau nó trù.

(1): Truyện kiều có câu:

“Có tài mà cậy chi tài

Chữ tài liền với chữ tai một vần”

 

Bài thứ tư – ĐẠI NGHĨA

 

Bài thứ tư nêu câu Đại nghĩa

Dạy cho người ta biết để khuyên nhau.

Trung với nước đặt lên hàng đầu,

Đạo cha con được xếp vào đại luân.

Trai tài biết thương dân, thủ tiết,

Gái kiên trinh phải biết giữ mình.

Người tài nước được thơm danh,

Vợ giỏi như được ngọc lành trời cho.

Gái bất chính thì cho chẳng lấy,

Trai có tài mắc bẫy thì ngu.

Bất trung dễ mắc mưc thù,

Minh quân như mù mới lấy làm quan.

Con dân thường chăm ngoan học giỏi,

Cũng có ngày tiến tới làm quan,

Con quan chẳng chịu học hành,

Suốt đời cũng chỉ làm anh dân thường.

Làm quan chức, thấm ơn chế độ,

Có nuôi con, mới nhớ được công cha.

Muốn lòng ngay thẳng thật thà,

Rèn luyện ý trí phải là đầu tiên.

 

Bài thứ năm –CHÍ THIỆN

 

Bài thứ năm : Tâm linh chí thiện

Mong tốt lành mọi chuyện công tư.

Rất vui là đọc thi thư,

Việc đời mệt nhất ấy là dậy con.

Cha nghiêm phụ răn con hiếu thảo,

Mẹ nhân từ dạy bảo gái ngoan.

Nhà lành hương toả chi lan,

Ở lâu chẳng thấy mùi thơm ngạt ngào.

Gần kẻ ác như vào chợ cá,

Buộc người ta quen cả mùi tanh.

 Có nết tốt chẳng kiêu căng,

Đức dày thêm mãi tạo thành thói quen.

Giàu chớ kiêu chớ nên ích kỷ,

Sang cũng đừng xa sỉ, hợm đời.

Việc làm muốn tốt tuyệt vời,

Ba lần căn nhắc hẳn hoi mới làm.

Suy tính kỹ bao hàm hai ý:

Việc chung riêng thấu lý đạt tình.

 Từ xưa vẫn sợ, vẫn kinh,

Lòng người nham hiểm nảy sinh khó lường

Kẻ tiểu nhân mưu đồ xảo quyệt,

Thích mưu đồ tiêu diệt người ngay.

Cho dù hiểm độc, quắt quay,

Không qua lẽ phải, chẳng xoay đạo trời.

Kẻ bất nhân nhất thời nổi tiếng,

Không người thì trời diệt chẳng tha

Tự nhiên được của đầy nhà,

Một là lộc lớn, hai là họa to

Có lúc bại, trời cho thắng cuộc,

Hoặc đang nghèo bỗng được giầu sang.

Thế gian yêu lắm ghét nhiều,

Khen nhiều chê lắm, bao điều bất an.

Mừng nhiều lo lắm chẳng oan,

Vinh nhiều nhục lắm, thế gian thường tình.

 Đừng cậy thế mà sinh kiêu ngạo,

Chớ cậy quyền để tạo lợi riêng.

Làm một điều thiện cũng nên,

Trừ một việc ác quả nhiên rất cần.

 Sinh sự thì bận tâm mệt sức,

Nên nhún nhường tạo Đức thì hơn.

Việc chuẩn bị kỹ hãy làm,

Việc không chuẩn bị chớ tham làm bừa.

 Bao kinh nghiệm từ xưa đã thấy,

Sai một ly đi mấy dặm đường.

Quả quyết được việc lẽ thường,

Đắn đo hỏng việc, ấy gương ở đời.

 Sắc chẳng mê người, chính người mê sắc,

Rượu chẳng say người, chỉ tại người say.

Đừng nên vui quá nói chầy,

Chớ vì sướng quá vung tay làm liều.

Quý chim phượng bởi yêu lông cánh,

Trọng người hiền ở cách nói năng.

Gặp khi hoạn nạn khó khăn,

Hành vi tế nhị, nói năng lựa lời.

 Mười mắt rồng và mười tay trỏ

Thật công minh sáng tỏ sâu xa

Quả đào người quý tặng ta,

Ta lấy quả mận đem ra biếu người.

Cung nỏ lạ chớ cầm mà khốn,

Ngựa chẳng quen, chớ cưỡi mà ngã.

Qua ruộng dưa chớ sửa giầy,

Dưới gốc mận chớ giơ tay sửa đầu.

 Coi chừng chốn cửa cao nhà rộng,

Đừng cậy rằng tông tộc mình to.

Họ to lắm chuyện tò mò,

Cửa cao thường giở những trò kiêu căng.

 Người tốt, chơi nói năng chân thật,

Kẻ xấu, chơi như mật chết ruồi.

Người tốt bền chí thức thời,

Khó khăn thuận lợi vẫn nuôi chí bền.

Kẻ xấu thường van xin lúc khó,

Được việc rồi thì nó quên luôn.

 Mới hay muôn sự vui buồn

Những điều chí thiện phải luôn ghi lòng.

 

Bài thứ sáu – THIỆN ÁC

 

Bài thứ sáu : Hai dòng Thiện –Ác

Là hai điều thật khác nhau xa

Trăm năm trong cõi người ta,

Dở, hay báo ứng, thật là công minh.

Báo ứng có khi nhanh, khi chậm,

Nhà tối, nghèo nào dám coi khinh.

Việc làm phúc nếu vô tình,

Như tuồng lánh nạn, đáng khinh khỏi bàn.

Kẻ bạo ngược mưu toan việc xấu,

Bịp được người sao giấu được trời

Vầng dương mọc lặn luân hồi,

Mặt trăng tròn khuyết, đầy rồi lại cong.

Tình người cũng tụ, xong lại tán,

Buồn lại vui, vui chán lại buồn.

Cỏ hoa sớm nở tối tàn,

Cây tùng cây bách muôn ngàn sức xuân.

 Mỗi ngày xét bản thân ba lượt

Đêm nhiều người sẽ biết cho ta.

Số trời vốn sẵn định ra,

Giàu sang có mệnh, vinh hoa có ngày.

Hoa nở muộn do cây cằn cỗi,

Đời chưa vui, bởi nỗi khổ nghèo.

Giàu sang, khách đến thăm nhiều,

Nghèo hèn, thân thích ra chiều cách ly.

 Lúc dư dật, phòng khi túng thiếu,

Khi sướng vui, phải liệu khi buồn.

Một nhà nề nếp cương thường,

Cha từ, con thảo, đẹp gương vợ chồng.

Tình anh em : thuận lòng nhân ái,

Nghĩa bạn bè qua lại giúp nhau.

Người con phòng lúc ốm đau.

Chứa thóc phòng đói là câu chí tình.

Giúp người gặp cảnh tình nguy cấp,

Hoặc cứu người trong lúc gian nguy.

Có mới đừng nới cũ đi,

Tiếng nói một nẻo, bụng suy một đằng.

Chớ có lành bắt vành ra méo,

Đừng làm cho bé xé ra to.

Một chút tà tất quanh co,

Người ta sẽ tỏ các trò quắt quay.

Lời không cánh mà bay khắp ngả,

Đạo đức cao thì gốc cả, rễ sâu.

Ngọc vết mài chẳng khó đâu,

Nói sai, biết sửa bao lâu mới lành.

Lời đã nói bay nhanh hơn gió,

Bốn ngựa phi cũng khó đuổi theo.

Khinh người là thói tự kiêu,

Người ta khinh lại, đời nào chịu thua.

Tự khen mình mà chê người hỏng,

Thì người ta có trọng gì mình.

Hãy suy Thiện –Ác, Nhục –Vinh

Ở sao có nghĩa có tình thì hơn.

Việc gia thất muốn yên mọi sự

Mỗi người nên biết xử phận mình

Đừng mưu lấy của bất minh

Chớ ghen ghét với người mình còn thua.

Vợ người ta chớ đùa cợt nhả,

Đừng gièm pha quấy phá hôn nhân.

Một năm có một mùa xuân,

Mỗi ngày chỉ một giờ dần đầu tiên.

 Cháy nhà có nước liền dễ chữa,

Láng giềng cần giúp đỡ lẫn nhau.

Tình đời lắm chuyện thương đau,

Anh em để mẩt lòng nhau thật buồn.

Người xưa bảo : thói quen thường vẫn vậy,

Đàn bà thì khó dạy khó chiều.

Quân tử phép chẳng cần theo,

Tiểu nhân chẳng chấp những điều lễ nghi.

 Thấy ai có vật gì quý giá,

Chớ lân la tán gạ, nài xin.

Công việc nào quá khó khăn,

Đừng buộc người khác phải lăn vào làm.

Muốn trách người, phải xem mình trước.

Nếu tha mình, tha được người ta.

Đứa bất chính, kẻ gian tà,

Kết thân với chúng dễ mà tàn thân.

Không minh bạch miếng ăn lời nói,

Là nguyên nhân cái tội hại mình.

Lúc trẻ lao động nhiệt tình,

Khi già cuộc sống gia đình thảnh thơi.

Trẻ mà lêu lổng chơi bời,

Về già chắc hẳn cuộc đời gian truân.

 Của cho con đâu cần vàng ngọc

Mà cho con được học được hành.

Cho muôn khoảnh ruộng tốt xanh,

Chẳng bằng cho chúng nghề lành trong tay.

Mộng làm giầu thường hay thất đức,

Làm điều nhân khó được giầu sang.

Thuốc hay khó chữa bệnh oan,

Của nhặt được khó mở mang giầu bền.

 Bất nghĩa mà trở nên phú quý,

Như mây bay bọt khí nổi trôi.

Phúc do trong sạch lòng người,

Đức từ kiên nhẫn sống đời yêu thương.

Tham lam lắm tất vương tai họa,

Sống bất nhân tội chả thoát đâu.

Tiểu nhân chẳng giúp ai đâu,

Bởi trong lòng họ, như đầu mũi kim.

Chỉ gai góc rắp tìm mưu kế,

Cốt hại người để mong lợi mình.

Người quân tử có bất bình,

Liệu mà xa lánh, kẻo sinh hận thù.

Tình người khác chi tờ giấy trắng,

Như cuộc cờ vốn chẳng giống nhau.

Khéo mà ứng xử với nhau,

Đừng làm ai đó phải chau đôi mày,

Chớ mạt sát day tay mắm miệng,

Để người ta phải nghiến hàm răng.

Ngựa gầy nên kém chạy hăng,

Người không hồ hởi phải chăng vì nghèo.

 Sẵn tiền, rượu thì nhiều bạn đấy,

Lúc lâm nguy nào thấy một ai.

Luật trời báo ứng chẳng sai,

Không trước mắt, cung lâu dài chứng minh.

 

Bài thứ bẩy –TÍCH THIỆN

 

Bài thứ bẩy khuyên luôn tích thiện,

Chứa điều lành như mặt trời lên.

Rất vô tư, rất tự nhiên,

Sáng soi muôn nẻo chẳng phiền đến ai.

Chứa điều ác là tai họa đấy,

Lửa trên đầu nào thấy mà lo.

Chuyện ác dù chẳng nói to,

Trên trời rung động tự hồ sấm vang.

Việc mờ ám tưởng không ai biết,

Nhưng mắt thần như điện sáng soi.

Giầu sang đúng phận thì thôi,

Nghèo hèn xử sự đúng môi trường nghèo.

Suy từ ta ra nhiều người khác,

Khoe điều lành, điều ác giấu đi.

Thấy ai làm ác điều gì,

Khéo can ngăn, hoặc nghoảnh đi chớ nhìn.

Chuyện người khác không đem đàm tiếu,

Mặc người ta, mạnh, yếu, giở, hay.

Nói nhiều nghe cũng chán chầy,

Khuyên nhiều sinh oán, bấy nay lẽ thường

 Khi yêu cũng nên lường lúc ghét,

Lúc ghét nên nhớ đến khi yêu.

Việc làm, lời nói, ít nhiều,

Phải nên hướng thiện, phải theo phận mình.

 

Bài thứ tám –AN PHẬN

 

Giữ yên phận là bài thứ tám

Đừng để người đụng chạm đến ta

Biết lo tính, biết phòng xa,

Khoan dung ngay thẳng hẳn là sống lâu.

 Nước chân chính, lòng trời cũng thuận,

Quan thanh liêm dân hẳn yên lòng

Vợ hiền là phúc nhà chồng,

Các con hiếu thảo thì lòng cha yên.

 Dẫu có tài giỏi chớ nên khoe khoác,

Nhiễu sự sao bằng được an nhàn.

Bốn mùa ấm lạnh xuềnh xoàng,

Nói năng thận trọng rõ ràng được yên.

Của dễ được tất nhiên dễ mất,

Được vất vả thì mất khó khăn.

Làm thong thả việc chắc ăn

Việc đời muôn sự khó khăn ban đầu.

Người xưa nói những câu triết lý:

Vào núi bắt hổ dễ như chơi,

Còn khi mở miệng dạy người,

Khó khăn nhiều lắm, liệu lời đắn đo.

Quân tử cần ăn no uống đủ,

Không cầu kỳ cốt giữ bình yên.

Trò tìm thầy học dễ tìm,

Thầy tìm trò tựa mò kim đáy hồ.

Việc chia chác chẳng lo ít ỏi,

Chỉ đáng lo cái tội không đều.

Không lo hoàn cảnh túng nghèo,

Chỉ lo xã hội nhiều điều bất công.

Quá nham hiểm bởi lòng tham lắm.

Quá nhẫn tâm lòng hẳn quá tàn.

 

Bài thứ chín – ĐẠI ĐẠO

 

Giữ đại đạo là bài thứ chín,

Lấy chữ “Trung” chữ “Tín” làm đầu.

Người quân tử đạo đức cao,

Không kiêu thái, giữ trước sau chan hòa.

Khi cần giúp người ta việc gấp,

Chẳng chọn ngày, đừng bấm ngón tay.

Người được ta cũng mừng thay,

Người đau, thông cảm đắng cay cho người.

Nói thao thao ngàn lời tươm tất,

Cũng không bằng việc thật đã làm.

Kiếm lời chê trách nhân gian,

Chính là chuốc lấy mối oan hại mình.

Ta giúp người chân tình độ lượng,

Là góp điều làm phước đáng tin.

Trăm nghe không bằng một nhìn,

Một việc thực tế hơn nghìn lời suông.

 Việc trời đất cũng thường thay đổi,

Sáng gió mưa, chiều đã đẹp trời.

Giống như cuộc sống một con người

Sáng chiều, may rủi đầy vơi chuyển vần.

Có việc đối với ta như thế

Nhưng với người đâu rễ giống ta

Khi lời nói trái phát ra,

Tất nhiên cái họa cũng sà vào theo.

 Của phi nghĩa đưa vào cửa trước,

Nó cũng tìm đường bước lối sau.

Đừng làm những chuyện không đâu

Chớ tham của lạ để sau bận lòng

Việc đừng quá lao tậm cật lực,

Nên đắn đo vừa sức thì làm,

Không lười biếng chẳng tham lam

Học điều Đại đạo –để làm thực tâm.

 

Bài thứ mười ĐỘC THƯ

 

Bài thứ mười khuyên cần đọc sách,

Sách là thầy dạy mách cho ta.

Bao điều đạo lý sâu xa,

Văn minh khoa học bao la đất trời.

Ham đọc sách thì trời chẳng phụ.

Có chí bền ắt sẽ làm nên.

 Mẹ cha vui bởi con hiền,

Gia đình hòa thuận đẹp yên mọi phần

Đạo đức cao, quỷ thần nể sợ,

Được mọi người giúp đỡ tin yêu.

Thấy việc thiện hãy làm theo,

Biết lỗi sửa lỗi là điều đáng khen

 Cách đối xử phải nên suy xét,

Đừng cạn tình trái nết – mất lòng.

Muốn nhanh vội việc khó xong,

Ham lợi nhỏ việc lớn không hoàn thành.

Tre uốn mạnh chẳng vênh cũng gẫy,

Chó cắn càn bởi thấy cùng đường.

Đánh chuông chuông tất kêu vang,

Người quá uất ức sẵn sàng đấu tranh.

Chớ nên hám lợi hám danh,

Ít ham muốn mới yên lành bền lâu.

 

Bài mười một – DO MỆNH

 

Bài mười một dạy câu số mệnh

Mọi điều đều do tiền định cả rồi.

Giầu sang cũng bởi tại trời,

Công danh có mệnh, có thời dở hay.

Đồ ăn uống xưa nay sản xuất.

Cũng đều do trời đất khởi sinh.

Người khôn làm đúng phận mình,

Tiểu nhân mạo hiểm hiếu danh, khoe tài.

 Nói thẳng thường trái tai chẳng thích,

Hãy xét suy, có ích hãy làm.

Ở đời lắm thói đa đoan,

Thuốc đắng giã tật, thế gian tỏ tường.

Thấy người tốt chớ nên xem thường,

Hãy nghiêm suy ngẫm tìm đường mà theo.

 

Bài mười hai –THÀNH SỰ

 

Bài mười hai lo toan sự nghiệp

Muốn thành công phải biết lo xa.

Mưu sự là ở người ta,

Thành công tốt đẹp suy ra tại trời.

Có trường hợp ở nơi nguy bại,

Được trời phù nên lại thắng to.

Hoặc khi tai nạn gay go,

Gặp may lại được trời cho an toàn.

 Có đức mà nghèo hèn cơ cực,

Hẳn là do nghiệp chướng từ lâu.

Bất lương mà được giầu sang,

Chắc là kiếp trước bắc cầu thiên duyên.

 Nếu phận nghèo thì nên nghèo trước,

Chớ dã tâm, bạo ngược khởi đầu.

Biết mệnh là bởi hiểu sâu,

Sống yên vô sự khác nào thần tiên.

 Muốn sống lâu phải rèn luyện tốt,

Từ lao động ăn uống thuốc men…

Giữ gìn chừng mực cho quen,..

Một ngày vui khoẻ là tiên một ngày.

 Không thuốc nào chữa bệnh khanh tướng thọ,

Có tiền đâu mua được con hiền.

Vợ ngoan chồng chẳng ưu phiền,

Có con hiểu thảo cha yên cõi lòng.

 Bởi uống say, nói không tử tế,

Vì tiền tài, huyunh đệ từ nhau.

Nên xuống ngựa lúc qua cầu,

Có đường bộ chớ rủ nhau đi thuyền.

Áo trắng thì bụi đen dễ dính,

Khó an toàn bởi tính kiêu căng.

 Lòng người hiểm hơn núi rừng,

Hãy suy luận, để coi chừng đó nghe.

 “Bọ ngựa bắt con ve tưởng bở

Sẻ lại rình bọ ngựa kề bên;

Người săn tặng sẻ mũi tên;

Hổ lang rình sẵn xông lên vồ người.

 Hổ đắc ý lên rồi định biến,

Ngờ đâu xa xuống giếng mạng toi!

Mới hay mạnh yếu ở đời,

Nhãn tiền báo ứng rạch ròi phân minh”

 

Bài mười ba –TRÍ GIẢ

 

Bài mười ba dạy điều trí giả.

Bậc trí giả trọng mình hơn hết,

Bởi học nhiều hiểu biết càng sâu.

Chẳng cần đấu lý với nhau,

Chẳng cần đấu lực, đối đầu với ai.

Giữ danh dự trong ngoài kính nể,

Bảo vệ cho thân thể an toàn

Biết tự kiềm chế thì yên.

Không bị nhục cũng chẳng phiền đến thân.

 

Có những chuyện người trần khó biết,

Mà trời cao nghe thấy mọi điều.

Bảo rằng lỗi nhỏ chẳng sao,

Nhiều lỗi góp lại lớn lao khó lường.

 Một mình chớ đi đường nguy hiểm,

Thuyền chở tham sinh chuyện đắm đò.

Chuyện người ta chớ tò mò,

Có trách thì trách lỗi to của người.

Thù oán cũ thì thôi quên tuột

Trước khoan hòa sau được điều hay.

Yêu đừng yêu quá đắm say.

Ghét đừng ghét đắng ghét cay sinh thù.

 Có người chẳng được như ý muốn,

Nên bảo ban đại lượng thì hơn.

Trọng danh tiết như Thái sơn,

Người không thì chẳng giản đơn việc nào.

Giàu sang chẳng tự cao cậy thế,

Nghèo hèn không luồn lụy cúi đầu.

Kẻ vụng chẳng thấy việc đâu.

Người khéo thì việc bù đầu, luôn tay.

Bậc trí giả trước đây đúc kết

Ta nên tìm học biết mà theo

Luật ông Tiêu Hà dạy sáu điều

Lễ, ông Phu Tử cũng nêu ba phần.

 

Bài mười bốn - MINH CHÂU

 

Ngọc Minh châu là thiên mười bốn

Ngợi ca đức khiêm tốn sáng trong.

Ngọc là vật quý vô cùng,

Minh châu nổi sáng trong vùng tối tăm.

Ngọc muốn đẹp phải năng mài giũa,

Cố nâng niu gìn giữ kẻo hoài.

Trời cho ta tấm hình hài,

Phải lo tự giác mà bồi bổ thêm.

 Con hay, cha chớ nên khen,

Cha mắc lỗi, con chớ nên nói nhiều.

Thành công chẳng được tự kiêu,

Hưởng phúc, càng phải biết điều đừng tham.

 

Bài mười lăm HỌC VẤN

 

Bài mười lăm răn đường học hỏi.

Có tư duy mạnh giỏi hơn người.

Trước là đẹp đạo đất trời,

Sau là xây dựng tình người đẹp hơn.

 Hiếu với cha thời con hiếu lại,

Kính trọng người người lại trọng ta.

Chớ tin những thuyết tà ma,

Nó làm chìm đắm xấu xa lòng người.

 Người xưa bảo tiền tài – phấn đất,

Nghĩa nhân kia mới thật là ngàn vàng.

Đường dài thử sức gian nan,

Sống lâu mới biết ruột gan tình người.

Biết giữ phận thì đời nhàn hạ,

Không gian tham tai họa khó vào.

Vận đen vàng hóa ra thau,

Vận đỏ sắt cũng ra màu vàng tươi.

Rượu trắng nhuốn đỏ mặt người

Bạc vàng dễ nhuộm lòng người tối đen.

 Nghèo giữa chợ ai thèm thăm hỏi,

Giàu trên rừng có khối người thương.

Vẽ hổ khó vẽ bộ xương,

Biết người biết mặt khó lường lòng ai.

Không đáng sợ sức hai con hổ,

Chỉ sợ người ăn ở hai mang

Sống đại lượng phúc huy hoàng.

Mưu sâu tai họa ắt càng thêm sâu.

Vợ chồng hiệp sức nhau bàn bạc,

Có tiền mua nhiều lạng vàng dòng.

Vợ chồng ăn ở khác lòng

Có tiền đâu dễ sắm cùng cái kim

 Trị nhà như cầm cương ngựa dữ,

Trị nước như dạo thử cung đàn.

Cho nên học hiểu và làm,

Lẽ trời với lẽ dân gian hài hòa,

Muốn xây phú quý vinh hoa,

Cái nền học vấn phải là đâu tiên.

 

Bài mười sáu TU ĐỨC

 

Bài mười sáu thường xuyên tu đức,

Phải chuyên tâm nỗ lực hàng ngày.

Học rồi thực tế làm ngay,

Rút ra kinh nghiệm dở hay sự tình.

Tu đức tốt tướng sinh ra tướng,

Con thảo hiền sinh được cháu ngoan.

Nhà nghèo nhờ vợ đảm đang,

Nước loạn cầu tướng giỏi giang, trung thành.

 Âm dương hòa không sinh lụt bão,

Vợ chồng hòa thì đạo nhà nên.

Tránh điều nghi kỵ hờn ghen,

Đàn bà tiếp khách phải nên nhớ rằng:

Cử chỉ đẹp, nói nhẹ nhàng,

Khi đưa tiễn khách xin đừng quá chân.

 Bốn đức tính Công, Dung, Ngôn, Hạnh,

Người đàn bà gánh nặng lo toan.

Đừng kiêu sa, chớ lăng loàn,

Đừng ghen ghét chớ giận hờn với ai.

Gái yêu chồng đẹp vui mọi vẻ,

Giúp chồng nuôi con khỏe con ngoan.

Dựng xây tôn thống họ hàng,

Sáng trong như ngọc, nết càng đẹp ra.

Khi lòng dục dâm tà đã mở,

Quên yêu thương bỏ cả lễ nghi.

Nết hư dù chỉ một ly,

Tiếng tăm đồn đại bay đi khắp vùng.

 

 

Bài mười bẩy –CÁT NHÂN

 

Rèn người tốt là chương mười bẩy,

Sống nhân từ ai nấy mến thương.

Trời cho Phúc, Lộc, Thọ trường,

Sống vui thanh thản đời thường gặp may.

 Cha dạy con từ khi còn nhỏ,

Chồng khuyên vợ từ khi mới về.

Không quá vui đến đam mê.

Bài bạc, nghiện hút, rượu chè, gian dâm.

 Tình dục chớ tham lam buông thả,

Sức suy tàn rệu rã, ai thương.

Của quý chớ có phô trương,

Bạc vàng phải khóa trong dương trong hòm.

 Buồng the chớ để ai nhòm

Của còn nguyên vẹn, tình còn dài lâu.

 

Bài mười tám – LƯƠNG TÀI

 

Bài mười tám răn chữ lương tài

Lương là đạo cao đức trọng

Có lương tài chết sống thơm danh.

Người tài lành có bạn lành,

Người ác bạn ác kết thành tai ương.

Người lương tài nên thường nói thẳng,

Kẻ xấu xảo nịnh chẳng thương yêu.

Người lành nói ít làm nhiều,

Tiểu nhân múa mép, lắm điều ba hoa.

 Người lành không gian tà uẩn khúc,

Hành động luôn chính trực, phân minh.

Kiệm cần có lý có tình,

Để không mang tiếng rằng mình kiêu sa.

Vụng may áo gấm cũng hỏng,

Làm bậy thì phá hỏng cơ ngơi.

Biết ít thì sống thảnh thơi,

Biết nhiều lắm chốn, lắm điều thị phi.

 Người giúp việc cần chi đẹp xấu,

Cần chọn người trung hậu, chăm ngoan.

Lòng người, nọc rắn khó phân,

Mặt trời ai biết chuyển vần như xe.

 Của xóm Đông lấy về hôm trước,

Đến hôm sau nó ngược xóm Đoài

Việc hôm nay, việc ngày mai.

Hãy đem hai chữ Lương Tài mà xem.

 

Bài mười chín LẬP THÂN

 

Bài mười chín dạy đạo lập thân.

Đạo lập thân muốn bền muốn vững,

Phải khôn ngoan trong cứng ngoài mềm,

Phúc nhà thuận dưới kính trên,

 Kiệm cần kiên nhẫn là nền trị gia,

Làm quan phải giỏi và liêm khiết,

Cẩn trọng luôn và biết thương dân.

Mới hay bí quyết lập thân,

Kiên trì: Liêm chính kiệm cần thì nên.

 

Bài hai mươi –THỊNH ĐỨC

 

Bài hai mươi là thiên thịnh đức

Một số điều đã được rút ra.

Người thực tài chẳng ba hoa,

Thường khi dung mạo cứ là như ngây.

 Có ruộng không cấy cày thì đói,

Có sách không học hỏi thì ngu.

Trai không dạy, khác chi lừa,

Gái ngu thì cũng giống như lợn sề.

 Trai sợ vợ bởi vì nhu nhược,

Gái kính chồng vì được nết ngoan.

Phải dè xẻn bởi thiếu ăn,

Sống xa xỉ bởi nguyên nhân của thừa.

 Vừa lười nhác, lại vừa ngu xuẩn,

Thì giầu sang đâu đến mà mơ.

Hay đến thân cũng thành sơ,

Ngồi dai chủ chẳng bao giờ thích đâu.

 Uống rượu đấu khẩu nhau ít chứ,

Mới là người quân tử phòng thân.

Thóc tiền sòng phẳng đồng cân,

Mới là đức độ, tinh thần trượng phu.

 Con cá bị giật lên bờ

Có hối cũng chẳng bao giờ được tha.

Làm việc xấu đã sa pháp luật,

Hối ba lần cũng thật muộn mằn.

Nước loạn chớ đến dung thân

Nơi nguy hiểm chớ bước chân lần vào.

 Phép quyền biến làm sao biết trước,

Phải đắn đo mong được an toàn,

Lò lửa ví như phép quan,

Lòng người như sắt như gang trong lò